Meteora Kloosters

3 April 2017

Meteora is eenvoudig te bereiken vanuit Kalambaka en Kastraki. Het is bewolkt maar nog droog, zoals aangegeven gaan we vandaag een paar van de 6 overgebleven kloosters bezoeken. Buiten het feit dat de omgeving geweldig imposant is, schijnen de kloosters ook zeker de moeite waard te zijn om te bezoeken. We kopen eerst in Kastraki bij een bakkertje wat broodjes voor onze picknick en starten bij het grootste klooster Gran Meteoron. Bij ieder klooster moet je drie euro pp entree betalen. Het kost wel de nodige energie om bij de kloosters te komen want voor bezoekers zijn die alleen via trappen te bereiken. Niet alle kloosters zijn open op maandag. Het aantal treden varieert van 100 tot meer dan 500 treden. Ik moet een doek over mijn lange broek heen slaan, want vrouwen mogen niet naar binnen met een broek aan. Niet overal mag gefotografeerd worden maar we hebben voldoende om een goed beeld mee te geven van de kloosters. Ieder klooster heeft ook een eigen toerist shop met wijn, kaarsen, honing, jam en allerlei snuisterijen met afbeeldingen van heiligen. Het enige klooster waar je geen trappen hoeft te beklimmen is het Agios Stefanos klooster die helaas dicht is op maandagen. We besluiten te picknicken op de rustige parkeerplaats van dit klooster. Uiteindelijk bezoeken we drie kloosters Gran Meteoron, het Varlaäm Klooster en het Agios Nikolaos Anapafsas klooster. 

We vinden dat de kloosters heel erg fraai zijn, goed onderhouden en naar onze mening zeker een bezoek waard. Af en toe spettert het wat, gelukkig blijven echte regenbuien uit. Het uitzicht blijft magisch. In Kalambaka willen we ook nog het byzantijnse kerk bekijken, maar daar aangekomen blijkt die dicht te zijn, siësta…. Het begint nu ook wat serieuzer te regenen, we hebben vanmorgen veel geluk gehad. We drinken een koffietje op een terras en halen bij een patisserie een lekker zoetertje. Daarna gaan we terug naar ons hotel om wat uit te rusten. De rest van de middag blijft het regenen. ’s Avonds rijden we naar Kalambaka voor het diner, het is koud slechts een graad of 10. In de Loney Planet hebben we een tip gevonden ‘Taverna To Paramithi’. We bestellen als voorgerecht knoflookbrood en kaaskroketjes en als hoofdgerecht verse knoflookpasta met een salade Paramithi. De tip was weer eens heel erg goed, we hebben overheerlijk gegeten.

Voor degene die geïnteresseerd zijn in de geschiedenis en het ontstaan. ‘Meteora’ zijn de op hoge rotspilaren gebouwde kloosters. Door eeuwen wind- en watererosie hebben de rotsformaties hun specifieke en magnifieke uiterlijk gekregen. Vanaf de 9e eeuw werden de natuurlijke zandstenen torens beklommen door kluizenaars die daar hun eigen leefomgeving creëerden en slechts af en toe naar beneden kwamen. Een daarvan was kluizenaar Barnabas die hier een religieus schuiloord zocht in een grot. Anderen volgden zijn voorbeeld. Vanaf de 11e eeuw trokken ook elders verdreven monniken naar het gebied en halverwege de 14e eeuw verrezen de eerste kloosters op de toppen, onder invloed van de beweging van het ‘hesychasme’ (betekenis hesychia is rust / kalmte). In 1336 stichtte de monnik Athanasios, afkomstig van de berg Athod, ‘Groot Meteoron’, het hoogst gelegen nl op 615 meter en uiteindelijk het belangrijkste klooster hier ooit gesticht. Nog 23 andere kloosters zouden volgden. Met netten aan touwen en houten ladders van soms wel veertig meter lang transporteerden de monniken de benodigde goederen én personen naar boven. In de hoogtijdagen bestond er een autonome gemeenschap van monniken en 24 kloosters in vrijwel volledige afzondering van de rest van de wereld. Sinds 1490 werd de abt van het Groot Meteoron ook het hoofd van de gehele monnikengemeenschap van Meteora.

In de 17e eeuw begon het verval van het kloosterleven in Meteora. Er werd gesjoemeld, sommige monniken hielden er als monnik verklede vrouwen op na en van het idealistische gedachtegoed was niets meer overgebleven. In de 18e eeuw werden de kloosters gebruikt als toevluchtsoord voor Grieken die door de Turkse overheersers opgelegde belastingen wilden ontduiken. Tijdens de 19e eeuw werden de Meteora-kloosters gebruikt om te ontkomen aan oprukkende rebellen. Tijdens de Tweede Wereldoorlag en de daaropvolgende Burgeroorlog (1945-1949) hebben de toen nog overgebleven kloosters veel schade opgelopen.

Na al die gewelddadige eeuwen zijn er slechts zes kloosters in redelijke staat overgebleven, waarvan sommige nog steeds bewoond worden door monniken en monialen.  Sinds 1988 staan zij op de Werelderfgoedlijst. Men heeft de laatste tijd veel moeite gedaan om de kloosters in hun oorspronkelijke glorie te herstellen en dat is duidelijk te zien. Hier en daar is men ook druk bezig met het onderhoud:

1. In de 14e eeuw kwam monnik Athanasius van de Athos berg zich vestigen in deze omgeving. Hij beklom de meest imposante rots, de Platys Lithos (Platte Steen) die het hele landschap domineert, en besloot hier zijn eerste klooster te stichten ‘het Megalo Meteoro klooster’ op een hoogte van 615 meter. Hij noemde de rots “Meteora” “Hoog Verhevene”, omdat ze leek te zweven tussen hemel en aarde. Hij bouwde er in 1356 een kapel en een paar cellen, geassisteerd door veertien monniken die zijn voorbeeld volgden. Daarmee legde hij de basis van het nieuwe klooster. Het klooster werd later verder uitgebreid met torens, een ziekenzaal, cellen, waterreservoirs en andere gebouwen. Het belangrijkste klooster hier ooit gesticht.

2. In de hiërarchie van de Meteorakloosters neemt het Varlaäm Klooster de tweede plaats in. Het werd in zijn huidige vorm gebouwd in 1518, en werd genoemd naar de vrome kluizenaar die zich rond 1350 op deze rots terugtrok. Varlaäm die was op het idee gekomen een tweede groot klooster te gaan bouwen op de rots net tegenover het Grote Meteoron op een hoogte van 595 meter. Maar pas zo’n twee honderd jaar later zouden twee broers Nectarius en Theophanes de rots opnieuw beklimmen en het idee van Varlaäm verwezenlijken. Uit schriftelijke bronnen blijkt dat de kloosterkerk in 1542, in twintig dagen tijd, werd voltooid. Daarvóór had men er echter 22 jaar over gedaan om het benodigde materiaal boven te brengen.

3. Het klooster Agios Nikolaos Anapafsas werd gebouwd rond 1490, maar volgens deskundigen boven op de overblijfselen van een ouder klooster. Resten van muurschilderingen wijzen er op dat de kerk stamt uit de 13e/14e eeuw. Omdat de top van de rots waar het op staat klein en smal is, zijn de kloostergebouwen niet horizontaal uitgebreid, maar verticaal, in verschillende verdiepingen. De centrale kloosterkerk is toegewijd aan de heilige Nikolaas De muurschilderingen zijn uitgevoerd door de monnik-kunstschilder uit Kreta.

4. Het Rousanou klooster ligt op de top van een plateau dat er nauwelijks genoeg ruimte voor biedt. Volgens onbevestigde bronnen zou het gesticht zijn in 1288, maar alleszins staat vast dat er 156 jaar later vervallen gebouwen werden gerestaureerd. In de 16e eeuw werd het volledig in zijn huidige vorm herbouwd, met de goedkeuring van de abt van het Groot Meteoron. De aangrijpende fresco’s naverkeren na meer dan vierhonderd jaar nog steeds in goede staat.

5. Het Agia Triada klooster is de op twee na oudste stichting van de Meteora. Een en ander wijst erop dat het in 1476 werd gebouwd, maar dat bepaalde kloostergebouwen al in de 14e eeuw bestonden. De huidige vorm van het klooster kwam tussen 1458 en 1476 tot stand. Het zou zeventig jaar gekost hebben om al het benodigde materiaal naar de top van de rots te brengen voordat men met de eigenlijke bouw kon beginnen. De Duitsers hebben tijdens de Tweede Wereldoorlog de schatkamer van het klooster leeggeroofd. Het klooster is gebruikt als decor in een Kuifje film en de film For Your Eyes Only.

6. Het klooster Agios Stefanos blijkt in 1192 te zijn gesticht. In 1888 telde het rijke klooster nog 31 monniken, maar in 1960 was het vrijwel verlaten. Het werd zwaar beschadigd door brand tijdens de Tweede Wereldoorlog en communistische partizanen hebben tijdens de burgeroorlog in 1949 het gezicht van de stichter op een van de fresco’s onherstelbaar beschadigd. In 1961 werd het omgezet in een nonnenklooster, daar waar vrouwen eerder gewoon geen toegang tot de Meteora hadden. De nonnen herstelden niet alleen de schade, ze slaagden er ook in het klooster weer een bloeiend bestaan te schenken. Nog steeds worden hier de Byzantijnse iconenkunst en muziek op traditionele wijze beoefend.